Drugi Globalny Szczyt Światowej Organizacji Zdrowia (WHO) ds. Medycyny Tradycyjnej odbył się w Nowym Delhi w dniach 17–19 grudnia 2025 r., wspólnie zorganizowany przez Światową Organizację Zdrowia oraz Rząd Indii, pod hasłem: „Przywracanie równowagi: nauka i praktyka zdrowia oraz dobrostanu”.
Szczyt zgromadził ministrów, przedstawicieli państw, decydentów politycznych, badaczy, innowatorów, przedstawicieli ludów rdzennych, praktyków medycyny tradycyjnej oraz społeczeństwa obywatelskiego z ponad 100 krajów. Uczestniczyło w nim około 800 osób na miejscu oraz 20 000 online, a w ceremoniach otwarcia i zamknięcia wzięło udział ponad 3 000 zaproszonych gości.
Szczyt wspiera innowacje naukowe, wymianę wiedzy w duchu wzajemnego szacunku oraz zobowiązania wielostronne w celu przyspieszenia wdrażania Globalnej Strategii WHO w zakresie Medycyny Tradycyjnej na lata 2025–2034, przyjętej przez Siedemdziesiąte Ósme Światowe Zgromadzenie Zdrowia.
Uczestnicy potwierdzają, że medycyna tradycyjna oparta na dowodach naukowych jest żywą nauką i wspólnym dziedzictwem biokulturowym, które przyczynia się do powszechnego ubezpieczenia zdrowotnego, odpornych systemów opieki zdrowotnej, inkluzywnych i zrównoważonych gospodarek oraz zdrowia i dobrostanu ludzi i planety.
Szczyt odbywa się w kontekście globalnych ram politycznych, prawnych i normatywnych, w tym Deklaracji z Ałma-Aty i Astany dotyczących podstawowej opieki zdrowotnej; rezolucji Zgromadzenia Ogólnego ONZ i WHO w sprawie powszechnego ubezpieczenia zdrowotnego; oraz umów międzynarodowych, takich jak Porozumienie WHO w sprawie pandemii, Traktat Światowej Organizacji Własności Intelektualnej dotyczący własności intelektualnej, zasobów genetycznych i powiązanej wiedzy tradycyjnej, Deklaracja ONZ o prawach ludów rdzennych, Konwencja o różnorodności biologicznej oraz odpowiednie postanowienia Porozumienia WTO w sprawie handlowych aspektów praw własności intelektualnej (TRIPS).
Uczestnicy przypominają również Deklarację z Gudźaratu z Pierwszego Globalnego Szczytu WHO ds. Medycyny Tradycyjnej (2023) oraz Deklarację Pekińską ze Światowej Konferencji nt. Medycyny Tradycyjnej (2024), a także odnotowują rosnące zainteresowanie przywódcze w ramach G20, BRICS oraz innych forów międzynarodowych i regionalnych.
Opierając się na dowodach i innowacjach zaprezentowanych podczas sesji plenarnych i równoległych oraz w ramach Discovery Experience, uczestnicy zobowiązują się do podjęcia następujących działań, zgodnych z czterema celami strategicznymi Globalnej Strategii WHO w zakresie Medycyny Tradycyjnej 2025–2034, aby osiągnąć krótkoterminowe rezultaty i trwały postęp.
Zobowiązanie 1: Wzmacnianie bazy dowodowej dla medycyny tradycyjnej
Uczestnicy zobowiązują się do wdrażania Globalnej Mapy Drogowej Priorytetów Badawczych WHO w zakresie Medycyny Tradycyjnej. Uznając, że mniej niż 1% globalnych środków na badania zdrowotne trafia do medycyny tradycyjnej, zobowiązują się do zwiększenia inwestycji w infrastrukturę badawczą, kadry oraz metodologie badawcze, które są naukowo rzetelne, pluralistyczne i etyczne, uwzględniające badania całych systemów, dowody z praktyki (real-world evidence) oraz metodologie oparte na społecznościach i ludach rdzennych.
Generowanie dowodów będzie koncentrować się na priorytetach zdrowia publicznego oraz zarządzaniu badaniami w oparciu o prawa człowieka, w celu ochrony bioróżnorodności, zasobów kulturowych, suwerenności danych i praw społeczności, a także odpowiedzialnego wykorzystania technologii cyfrowych, sztucznej inteligencji i postępu naukowego.
Uczestnicy zobowiązują się również do rozwijania Globalnej Biblioteki Medycyny Tradycyjnej WHO jako zaufanego, etycznie zarządzanego, globalnego repozytorium wiedzy wspierającego ochronę własności intelektualnej, sprawiedliwy dostęp i podział korzyści oraz politykę, praktykę i edukację opartą na dowodach.
Zobowiązanie 2: Wspieranie sprawiedliwego dostępu do bezpiecznej i skutecznej medycyny tradycyjnej poprzez odpowiednie mechanizmy regulacyjne
Uczestnicy zobowiązują się do wzmocnienia spójnych systemów zarządzania i regulacji dotyczących produktów, praktyk i praktyków medycyny tradycyjnej, aby zapewnić bezpieczeństwo, jakość, skuteczność, odpowiedzialność, dostępność i zaufanie publiczne, przy jednoczesnym poszanowaniu różnorodności systemów i bioróżnorodności.
Będą rozwijać naukę regulacyjną i podejścia oparte na ryzyku, wzmacniać nadzór nad bezpieczeństwem farmakoterapii (pharmacovigilance) i współpracę regulacyjną oraz promować uczciwy i sprawiedliwy podział korzyści zgodnie z prawami ludów rdzennych i umowami międzynarodowymi.
Zobowiązanie 3: Integracja bezpiecznej i skutecznej medycyny tradycyjnej z systemami ochrony zdrowia
Uczestnicy zobowiązują się do integracji bezpiecznej i skutecznej medycyny tradycyjnej z krajowymi systemami ochrony zdrowia, szczególnie poprzez podstawową opiekę zdrowotną, zgodnie z koncepcyjnymi ramami WHO dotyczącymi integracji w kierunku powszechnego ubezpieczenia zdrowotnego, w sposób respektujący kulturę i skoncentrowany na człowieku.
Priorytety obejmują zapewnienie jakości, bezpieczeństwo pacjentów, edukację i akredytację, wytyczne praktyki klinicznej, rozwój kadr oraz współpracę międzyzawodową, wspierane przez przejrzystą politykę i decyzje finansowe oparte na dowodach.
Uczestnicy zobowiązują się także do wzmocnienia standaryzowanych systemów danych dla medycyny tradycyjnej, w tym wykorzystania modułów medycyny tradycyjnej w Międzynarodowej Klasyfikacji Chorób (ICD-11), Międzynarodowej Klasyfikacji Interwencji Zdrowotnych (ICHI) oraz globalnej listy wskaźników referencyjnych w kierunku opracowania minimalnego zestawu danych dla medycyny tradycyjnej. Uznają znaczenie roli WHO jako centrum danych w zakresie systematycznego gromadzenia danych, monitorowania, ewaluacji i rozliczalności na poziomie krajowym, regionalnym i globalnym.
Zobowiązanie 4: Optymalizacja wartości międzysektorowej poprzez dane, współpracę i wzmocnione społeczności
Uczestnicy zobowiązują się do promowania znaczącego przywództwa i udziału społeczności oraz ludów rdzennych, uznając medycynę tradycyjną za część holistycznych ekosystemów łączących zdrowie i dobrostan ludzi, społeczności oraz środowiska. Obejmuje to zapewnienie, że wiedza społeczności i dowody naukowe wspólnie informują procesy decyzyjne.
Uczestnicy zobowiązują się również do koordynacji działań międzynarodowych, regionalnych i międzysektorowych w celu rozwiązania globalnych luk w inwestycjach w medycynę tradycyjną, regulacjach, ścieżkach wprowadzania innowacji na rynek oraz sprawiedliwym dostępie i podziale korzyści. Obejmuje to badanie mechanizmów współpracy, takich jak globalne konsorcjum na rzecz medycyny tradycyjnej, w celu mobilizowania inwestycji, innowacji i inkluzywnych korzyści.
Wspólne działania na przyszłość
Potwierdzając wewnętrzną, wzajemnie powiązaną wartość medycyny tradycyjnej opartej na dowodach w przywracaniu równowagi dla jednostek, społeczeństw i ekosystemów w realizacji Celów Zrównoważonego Rozwoju, uczestnicy zobowiązują się do określenia priorytetowych działań na lata 2025–2027 w celu przyspieszenia wczesnych postępów i stworzenia podstaw dla pełnej realizacji Globalnej Strategii WHO w zakresie Medycyny Tradycyjnej do 2034 roku.
Państwa Członkowskie i partnerzy przełożą Deklarację z Delhi na określone w czasie działania krajowe, wspierane przez wzmocnioną współpracę międzynarodową, wymianę najlepszych praktyk, raportowanie i zbiorową odpowiedzialność.
Uczestnicy potwierdzają centralną rolę WHO, w tym Globalnego Centrum WHO ds. Medycyny Tradycyjnej, we wspieraniu wdrażania Strategii, monitorowaniu postępów poprzez raportowanie krajowe i aktualizację Globalnego Panelu WHO dotyczącego Medycyny Tradycyjnej, Komplementarnej i Integracyjnej, zwoływaniu przyszłych dialogów wielostronnych oraz przeprowadzeniu przeglądu śródokresowego w 2030 roku.
Łącznie zobowiązania te umożliwiają medycynie tradycyjnej optymalne i skalowalne przyczynianie się do dobrostanu wszystkich ludzi i planety.
Zgodnie z polityką WHO wszyscy uczestnicy Szczytu zostali systematycznie zweryfikowani pod kątem potencjalnych i rzeczywistych konfliktów interesów.
