Wykorzystanie potencjału medycyny tradycyjnej, komplementarnej i integracyjnej dla zdrowia globalnego: przeciwdziałanie strukturalnym nierównościom w ekosystemie badań

Jon Adams, Amie Steel, Nils Gilman, Marcel Wrzesinski, Motlalepula Gilbert Matsabisa and Georg Seifert

Niniejszy tekst stanowi tłumaczenie artykułu: „Fulfilling the potential of traditional, complementary and integrative medicine for global health: addressing structural inequities within the research ecosystem”, opublikowanego w czasopiśmie The Lancet Regional Health – Europe (2026).Oryginalna publikacja dostępna jest pod adresem: https://www.thelancet.com/journals/lanepe/article/PIIS2666-7762(26)00061-X/fulltext Tłumaczenie ma charakter informacyjny. W przypadku rozbieżności obowiązuje wersja oryginalna. Artykuł opublikowano na licencji Creative Commons CC BY-NC-ND.

Najnowsza Strategia WHO dotycząca medycyny tradycyjnej oraz drugi Globalny Szczyt WHO poświęcony medycynie tradycyjnej podkreślają znaczenie medycyny tradycyjnej, komplementarnej i integracyjnej (TCIM) — zróżnicowanego zbioru praktyk, produktów i systemów opieki — jako fundamentu zdrowia globalnego. TCIM zapewnia niezbędne, choć często niewidoczne, wsparcie dla formalnych systemów opieki zdrowotnej dla, jak się szacuje, nawet 80% ludności świata, szczególnie wśród populacji strukturalnie marginalizowanych oraz w krajach o niższych dochodach. W obliczu narastających presji, w tym starzenia się społeczeństw, wzrostu liczby chorób przewlekłych i wypalenia zawodowego pracowników ochrony zdrowia, potrzeba rzetelnych badań nad TCIM nigdy nie była bardziej pilna.

Te spostrzeżenia nie są nowe. W dekadach poprzedzających przełom XXI wieku i następujących po nim TCIM przyciągała rosnącą uwagę w kręgach badań nad zdrowiem i polityki zdrowotnej. Wiele instytucji akademickich uruchomiło centra i profesury poświęcone TCIM, w czołowych czasopismach medycznych pojawiało się coraz więcej artykułów i wydań specjalnych poświęconych TCIM, a prestiżowe instytucje i organizacje publikowały strategiczne deklaracje i rekomendacje dotyczące TCIM. Niezależnie od tego, czy były one krytyczne, czy wspierające, zwiększona widoczność uczyniła ten okres czasem ostrożnego optymizmu dla tych, którzy dążyli do włączenia TCIM do badań nad zdrowiem globalnym.

Niestety, po upływie kolejnych dekad postęp w dużej mierze utknął w martwym punkcie. Tylko kilka wybranych obszarów TCIM, w tym akupunktura, joga i medycyna roślinna, zyskało ograniczoną widoczność w obszarze badań, a pełny potencjał badań nad TCIM dla zdrowia globalnego pozostaje niewykorzystany. TCIM nadal otrzymuje minimalne finansowanie badań (mniej niż 1% globalnego budżetu badawczego) w stosunku do skali jej wykorzystania, a zainteresowanie ze strony czołowych czasopism medycznych i instytucji akademickich osłabło.

Dlaczego nie udało się utrzymać tego impetu? Krytycy jednoznacznie obarczają winą same badania nad TCIM. Twierdzą oni, że badaniom TCIM brakuje rygoru z powodu braku randomizowanych badań kontrolowanych (RCT), uznawanych za „złoty standard”, co skutkuje dowodami, które nie spełniają konwencjonalnych standardów naukowych. Niektórzy utrzymują, że „nie istnieje medycyna alternatywna [TCIM]”, istnieje tylko medycyna poparta dowodami albo niepoparta dowodami.

Ograniczenia tych krytyk są dobrze znane: pomijają one cechy TCIM, które słabo przystają do ram RCT, znaczenie opieki odpowiedniej kulturowo i skoncentrowanej na pacjencie oraz szerszy zakres uznanych metod oceny praktyki. Naszym zamiarem nie jest tutaj ponowne roztrząsanie tych argumentów. Zamiast tego zwracamy uwagę na szereg strukturalnych uprzedzeń wpisanych w szerszy ekosystem badań, które utrudniają postęp badań nad TCIM i które, co ważne, pozostają poza jej kontrolą. Zajmowanie się nierównościami strukturalnymi zyskuje coraz większe poparcie w praktyce zdrowotnej i badaniach, jednak podobne rozważania dotyczące samego szerszego ekosystemu badawczego są znacznie bardziej ograniczone. Aby pomóc wyjaśnić te nierówności, możemy powrócić do samych wskaźników braku postępu TCIM w obszarach finansowania, publikowania i pozycji instytucjonalnej.

TCIM otrzymuje nieproporcjonalnie niskie finansowanie badań i, z nielicznymi wyjątkami (np. NCCIH, NIH), nie dysponuje wydzielonymi pulami środków. Skutkuje to tym, że badacze TCIM konkurują w systemach finansowania zaprojektowanych dla biomedycyny i podlegają ocenie recenzentów mających niewielką lub żadną wiedzę ekspercką w zakresie TCIM, co ogranicza możliwość prowadzenia badań na dużą skalę i o wysokiej jakości. Ponadto wiele interwencji TCIM jest niskokosztowych i nie podlega opatentowaniu, przez co oferuje minimalne bodźce komercyjne, pozostawiając ten obszar strukturalnie zmarginalizowanym w systemie badań napędzanym przez rynek.

Niewiele uniwersytetów utrzymuje wyspecjalizowane wydziały lub ośrodki badawcze zajmujące się TCIM, co skutkuje stosunkowo małą, kruchą i rozproszoną kadrą badawczą TCIM, z ograniczonymi ścieżkami kariery. Te braki poważnie osłabiają obecną i przyszłą zdolność badawczą, a także infrastrukturę i zasoby kadrowe potrzebne do prowadzenia zakrojonych na szeroką skalę, wysokiej jakości badań nad TCIM.

Wiodące światowe czasopisma medyczne nadal marginalizują badania nad TCIM, ograniczając ich widoczność i pozycję. Problem ten wykracza poza uprzedzenie wobec języka angielskiego i bardziej fundamentalnie odzwierciedla czynniki systemowe — zakres czasopism, kompetencje redaktorów i recenzentów — w połączeniu z systemami rankingowymi, które poważnie ograniczają to, gdzie badania nad TCIM są publikowane i jak są oceniane.

Z powodu tych strukturalnych uprzedzeń TCIM pozostaje jednym z najbardziej niedostrzeganych zasobów zdrowia globalnego. Tłumi to innowacje, ogranicza badania o dużym znaczeniu i osłabia wysiłki na rzecz zapewnienia bezpiecznej i skutecznej opieki dla wszystkich.

W odpowiedzi potrzebujemy znaczących inwestycji badawczych ukierunkowanych na TCIM, jasnych ścieżek instytucjonalnych dla dorobku naukowego TCIM, uznania pluralistycznych ram dowodowych oraz odejścia od utrwalonych hierarchii kulturowych i epistemicznych w publikowaniu i środowisku akademickim. Tylko poprzez zmierzenie się z pełną złożonością barier strukturalnych możemy uwolnić potencjał TCIM do wzmacniania systemów ochrony zdrowia i poprawy wyników zdrowotnych na świecie. 

Ramka 1. Co należy zrobić

Co należy zrobić

Przeciwdziałanie strukturalnym nierównościom w ekosystemie badań, które obecnie stanowią wyzwanie dla badań nad TCIM, będzie wymagało:

- znaczących inwestycji badawczych ukierunkowanych na TCIM, z wydzielonym finansowaniem i oceną opartą na wiedzy eksperckiej właściwej dla TCIM;

 - jasnych ścieżek instytucjonalnych dla nauki o TCIM, w tym dedykowanych wydziałów lub ośrodków badawczych TCIM, które pomogą rozwijać odpowiednią infrastrukturę i zasoby kadrowe dla przyszłego potencjału badawczego;

- uznania autentyczności i wartości pluralistycznych ram dowodowych;

- odejścia od utrwalonych hierarchii kulturowych i epistemicznych w publikowaniu i środowisku akademickim

Autorzy

JA, AS, NG i GS wspólnie opracowali koncepcję argumentacji i współpracowali przy napisaniu pierwszej wersji tekstu. MW i MGM przekazali uwagi oraz poprawki, a wszyscy autorzy współpracowali przy dalszej redakcji i pisaniu. Wszyscy autorzy zaakceptowali ostateczną wersję przekazaną do publikacji.

Oświadczenie o konfliktach interesów

JA i AS otrzymali w ciągu ostatnich 36 miesięcy finansowanie badań od Światowej Organizacji Zdrowia, Osteopathy Australia oraz Bowen Therapy Federation of Australia. AS jest również obecnie wspierana przez Australian Research Council Future Fellowship (FT220100610). JA i AS otrzymali także wsparcie od Światowej Organizacji Zdrowia na udział w spotkaniach WHO w ciągu ostatnich 36 miesięcy. NG, MW, MM i GS oświadczają, że nie mają konfliktów interesów.

Informacje dodatkowe

Nie ma źródeł finansowania dla tego artykułu. Nie otrzymujemy wynagrodzenia za napisanie tego artykułu od firmy farmaceutycznej ani od żadnej innej agencji. Wszyscy autorzy przyjmują odpowiedzialność za zgłoszenie tekstu do publikacji.

Żródła:

  1. World Health Organization. Global Traditional Medicine Strategy 2025–2034. Geneva: World Health Organization; 2025.
  2. Hoenders R, Ghelman R, Portella C, i in. Przegląd strategii WHO dotyczącej medycyny tradycyjnej, komplementarnej i integracyjnej z perspektywy akademickich konsorcjów medycyny integracyjnej i zdrowia. Front Med. 2024;11:1395698.
  3. Mills SY. Regulacja medycyny komplementarnej i alternatywnej. BMJ. 2001;322(7279):158–160.
  4. World Health Organization. WHO traditional medicine strategy 2002–2005. Geneva: World Health Organization; 2002.
  5. Steel A, Baker K, Adams J, i in. Globalne finansowanie badań nad medycyną tradycyjną, komplementarną i integracyjną. Bull World Health Organ. 2025;103(11):649–661D.
  6. Fontanarosa PB, Lundberg GD. Medycyna alternatywna spotyka naukę. JAMA. 1998;280(18):1618–1619.

Przewijanie do góry