Nadciśnienie tętnicze jest jednym z największych problemów zdrowotnych naszych czasów. Choruje na nie ponad 1,3 miliarda ludzi na całym świecie. To cichy zabójca – przez lata może nie dawać objawów, a tymczasem zwiększa ryzyko zawału serca, udaru mózgu czy niewydolności nerek.
Standardowe leki – takie jak inhibitory ACE czy blokery kanału wapniowego – działają skutecznie, ale nie są pozbawione wad. Mogą powodować skutki uboczne, a część pacjentów nie przyjmuje ich regularnie. Dlatego naukowcy szukają dodatkowych, bezpieczniejszych metod wspierających terapię.
Jedną z tych metod może okazać się szałwia czerwonokorzeniowa (Salvia miltiorrhiza, Danshen) nie mylić z tą z naszych ogrodów czyli szałwią lekarska (Salvia offcinalis).
Tu mowa o innej odmianie, która od wieków jest stosowana w medycynie chińskiej. Jej składniki aktywne, m.in. tanshinony i kwasy salvianolowe, działają przeciwzapalnie, przeciwutleniająco, poprawiają elastyczność naczyń i krążenie.
Aby sprawdzić, jak działa naprawdę, przeprowadzono badania…
Szałwia czerwonokorzeniowa – Badania
Badanie zostało przeprowadzone w Szpitalu Ludowym w Ganzhou (Chiny) między kwietniem 2023 a wrześniem 2024 roku.
Uczestnicy
- Początkowo przebadano 320 osób z nadciśnieniem,
- Ostatecznie zakwalifikowano 256 pacjentów (30–75 lat),
- Losowo podzielono ich na dwie grupy: eksperymentalną (128 osób – otrzymywali Danshen) i kontrolną (128 osób – otrzymywali placebo).
- 12 osób wycofało się w trakcie badania (z powodu działań niepożądanych lub przyczyn osobistych), więc badanie ukończyło 244 pacjentów.
Kryteria udziału
Do badania przyjęto osoby z pierwotnym nadciśnieniem (SBP ≥140 mmHg lub DBP ≥90 mmHg). Wykluczono pacjentów z ciężkimi chorobami serca, nerek, cukrzycą, kobiety w ciąży czy osoby stosujące leki przeciwzakrzepowe.
- Grupa badana otrzymywała 20 ml ekstraktu z szałwii czerwonokorzeniowej, rozcieńczonego w 200 ml 5% glukozy, podawanego dożylnie raz dziennie przez 12 tygodni.
- Grupa kontrolna dostawała placebo – identyczne w wyglądzie i sposobie podania.
Obie grupy otrzymywały także podstawową opiekę – zalecenia dotyczące stylu życia i kontrolę gospodarki elektrolitowej.
W sytuacjach nagłych (np. przy ciśnieniu >180/110 mmHg) lekarze mogli podać pacjentom standardowe leki doraźne, jak nifedypina.
Wskaźniki zdrowotne w trakcie badań nad Szałwią czerwonokorzeniową
Badacze bardzo dokładnie zaplanowali, co chcą ocenić. Podzielili to na kilka obszarów:
1. Ciśnienie krwi
Każdy pacjent miał wykonywane 24-godzinne monitorowanie ciśnienia krwi (ABPM), przed rozpoczęciem i po zakończeniu leczenia. Urządzenie rejestrowało pomiary co 15 minut przez całą dobę.
Główne punkty końcowe to:
- zmiany w ciśnieniu skurczowym (SBP) i rozkurczowym (DBP),
- skuteczność leczenia, którą zdefiniowano jako:
– spadek SBP o co najmniej 10 mmHg lub
– normalizację ciśnienia do wartości poniżej 140/90 mmHg.
2. Objawy związane z nadciśnieniem
Oceniano takie dolegliwości jak: bóle głowy, zawroty głowy i zmęczenie.
Pacjenci oceniali ich nasilenie na 4-stopniowej skali:
- 0 = brak objawu,
- 1 = łagodny,
- 2 = umiarkowany,
- 3 = silny.
Porównywano wyniki sprzed terapii i po 12 tygodniach.
3. Profil lipidowy i glukoza we krwi
Pobierano krew na czczo i badano:
- cholesterol całkowity (TC),
- LDL-C („zły cholesterol”),
- HDL-C („dobry cholesterol”),
- trójglicerydy (TG),
- glukozę na czczo (FBG).
Przyjęto standardy:
- prawidłowa glukoza – poniżej 100 mg/dl (<5,6 mmol/L),
- dyslipidemia – TC >6,22 mmol/L, LDL-C >4,14 mmol/L lub TG >2,26 mmol/L.
4. Jakość życia
Wykorzystano kwestionariusz SF-36, który ocenia zdrowie i samopoczucie w 8 obszarach:
- sprawność fizyczna,
- ograniczenia z powodu zdrowia fizycznego,
- odczuwanie bólu,
- ogólna ocena zdrowia,
- witalność,
- funkcjonowanie społeczne,
- ograniczenia z powodu problemów emocjonalnych,
- zdrowie psychiczne.
Wyniki są w skali od 0 do 100 – im wyższy, tym lepsza jakość życia.
5. Bezpieczeństwo i działania niepożądane
Monitorowano wszelkie skutki uboczne: od reakcji w miejscu wkłucia, przez zaburzenia żołądkowe, po zmiany metaboliczne.
Za przestrzeganie leczenia uznano przyjęcie co najmniej 80% zaplanowanych wlewów (min. 67 z 84).
Wyniki Badań nad Szałwią czerwonokorzeniową (Danshen)
Ciśnienie krwi
- W grupie Danshen SBP spadło z 151 do 137 mmHg, a DBP z 93 do 85 mmHg.
- Zmiany były widoczne już po 4 tygodniach i utrzymywały się do końca badania.
- W grupie placebo nie odnotowano istotnych zmian.
Objawy nadciśnienia
W grupie Danshen średnie oceny objawów zmniejszyły się:
- bóle głowy: o 1,3 pkt,
- zawroty głowy: o 1,2 pkt,
- zmęczenie: o 1,1 pkt.
W grupie placebo nie odnotowano poprawy.
Lipidy i glukoza
Po 12 tygodniach u osób przyjmujących Danshen:
- cholesterol całkowity spadł o 9,6%,
- LDL-C o 11,8%,
- TG o 11,1%,
- HDL-C wzrósł o 14,3%,
- glukoza na czczo spadła z 5,29 do 5,06 mmol/L.
W grupie placebo nie było istotnych zmian.
Jakość życia
Pacjenci leczeni Danshen poprawili wyniki we wszystkich obszarach SF-36.
Największe różnice odnotowano w witalności (+22 pkt) i sprawności fizycznej (+15 pkt).
Grupa placebo nie wykazała zmian.
Bezpieczeństwo
W grupie Danshen zgłoszono 13 działań niepożądanych (11% pacjentów), w grupie placebo – 9%.
Były to głównie:
- nudności,
- zawroty głowy,
- zmęczenie,
- łagodne bóle głowy.
Objawy były przejściowe, ustępowały samoistnie i nie wymagały leczenia. Tylko jeden pacjent miał lekkie zaczerwienienie i obrzęk w miejscu wkłucia, które ustąpiło w 3 dni.
Ponad 94% pacjentów ukończyło leczenie zgodnie z protokołem – co pokazuje, że terapia była dobrze tolerowana.
Ograniczenia badania nad Szałwią czerwonokorzeniową (Danshen)
Badanie ma swoje ograniczenia:
- trwało tylko 12 tygodni,
- prowadzone było w jednym ośrodku,
- stosunkowo niewielka liczba pacjentów (256).
Potrzebne są większe, wieloośrodkowe i długoterminowe badania, aby potwierdzić skuteczność i bezpieczeństwo Danshen.
Podsumowanie
To pierwsze tak dobrze zaprojektowane badanie kliniczne nad szałwią czerwonokorzeniową u pacjentów z nadciśnieniem i wyniki są obiecujące:
- istotny spadek ciśnienia (14/7 mmHg),
- poprawa objawów (mniej bólów głowy, zawrotów, zmęczenia),
- lepsze wyniki badań krwi (cholesterol, trójglicerydy, glukoza),
- wyższa jakość życia,
- dobra tolerancja i niewielkie skutki uboczne.
Na szczególną uwagę zasługuje fakt, że znaczną poprawę uzyskano już w czwartym tygodniu, a pierwsze, efekty wydają się być widoczne już we wczesnym stadium.
Konieczne są jednak dalsze badania, aby potwierdzić te wyniki – najlepiej w okresie dłuższym niż 12 tygodni, aby umożliwić wyciągnięcie wniosków na temat długoterminowych efektów i tolerancji szałwii czerwonokorzeniowej..
Źródło: https://www.tandfonline.com/doi/10.1080/08037051.2025.2532523#abstract Dostęp: 19/08/20925
