*Poniższy, przetłumaczony z języka angielskiego, tekst stanowi oficjalne stanowisko organizacji EUROCAM przygotowane w ramach konsultacji dotyczących inicjatywy Global Health Resilience Initiative Komisji Europejskiej. Polska Izba Gospodarcza Naturopatów również wzięła udział w tych konsultacjach popierając to stanowisko.
Unia Europejska mierzy się obecnie z szeregiem powiązanych ze sobą wyzwań zdrowotnych, w tym opornością na środki przeciwdrobnoustrojowe (AMR), chorobami niezakaźnymi (NCD), presją na zdrowie psychiczne, niedoborami kadry medycznej, rosnącymi kosztami opieki zdrowotnej oraz presją środowiskową wpływającą na systemy zdrowia.
Wyzwania te wymagają systemów ochrony zdrowia, które są zdolne nie tylko do leczenia chorób, ale także do wzmacniania profilaktyki, odporności oraz opieki skoncentrowanej na pacjencie. Priorytety te znajdują odzwierciedlenie w Strategii Globalnego Zdrowia UE (2022) oraz inicjatywie Global Health Resilience Initiative, które podkreślają znaczenie przygotowania, profilaktyki oraz podejścia obejmującego całe społeczeństwo.
Inicjatywa Global Health Resilience odzwierciedla tę zmianę. Odporność systemów zdrowia, zgodnie z definicją Światowej Organizacji Zdrowia (WHO), odnosi się do zdolności systemów, społeczności i instytucji do zapobiegania, przygotowania się, absorbowania oraz adaptowania się do wstrząsów, przy jednoczesnym utrzymaniu podstawowych usług zdrowotnych (1-3). Tradycyjna, komplementarna i integracyjna opieka zdrowotna (TCIH) może przyczyniać się do realizacji wielu z tych celów.
Wiele podejść TCIH koncentruje się na wzmacnianiu zdrowia, profilaktyce, odporności oraz samodzielnym zarządzaniu zdrowiem przez pacjenta poprzez podejście całościowe (5,6). W rezultacie podejścia te mogą mieć znaczenie nie tylko w kontekście przygotowania na choroby zakaźne, ale także dla szerszych priorytetów polityki zdrowotnej, takich jak zapobieganie chorobom niezakaźnym, zdrowie psychiczne i dobrostan, zrównoważenie systemów zdrowia oraz podejście One Health łączące zdrowie ludzi, zwierząt i środowiska (34-37).
EUROCAM podkreśla zatem potencjalne znaczenie TCIH dla kilku wymiarów globalnej odporności zdrowotnej:
Odporność systemu ochrony zdrowia i podstawowa opieka zdrowotna
Silne systemy podstawowej opieki zdrowotnej są powszechnie uznawane za fundament odpornych systemów zdrowia. WHO wielokrotnie podkreślała, że powszechny dostęp do opieki zdrowotnej oraz skuteczna podstawowa opieka zdrowotna są niezbędne do zapobiegania chorobom, wspierania wczesnej interwencji oraz utrzymania podstawowych usług podczas kryzysów (1-3).
Deklaracja z Astany dotycząca podstawowej opieki zdrowotnej również podkreśla znaczenie opieki środowiskowej, profilaktyki oraz promocji zdrowia jako kluczowych elementów zrównoważonych i odpornych systemów zdrowia (4).
Podejścia TCIH przyczyniają się do wzmacniania podstawowej opieki zdrowotnej poprzez profilaktykę, promocję zdrowia oraz wspieranie samodzielności pacjentów. W wielu krajach praktycy TCIH już działają na poziomie społeczności lokalnych i są dostępni dla mieszkańców (5,6).
Przy odpowiedniej regulacji i integracji z systemami ochrony zdrowia podejścia te mogą wspierać ciągłość opieki, wzmacniać usługi zdrowotne oparte na społecznościach oraz pomagać w zmniejszaniu obciążenia specjalistycznych usług zdrowotnych w okresach kryzysu (5-7).
Profilaktyka i choroby niezakaźne
Rosnące obciążenie chorobami niezakaźnymi stanowi jedno z głównych strukturalnych wyzwań dla systemów zdrowia na świecie. Choroby przewlekłe wymagają długotrwałego leczenia i monitorowania, co powoduje rosnące obciążenie systemów ochrony zdrowia, zasobów kadrowych oraz finansowania opieki zdrowotnej.
W związku z tym międzynarodowe strategie zdrowotne coraz częściej podkreślają znaczenie profilaktyki, promocji zdrowia oraz interwencji opartych na stylu życia (4,8).
Wiele podejść TCIH koncentruje się na czynnikach związanych ze stylem życia, takich jak żywienie, zarządzanie stresem, aktywność fizyczna, sen oraz zmiana zachowań (5,6,9). Podejścia te mogą zatem przyczyniać się do zapobiegania i leczenia chorób przewlekłych oraz do poprawy ogólnego stanu zdrowia populacji.
Choroby zakaźne i oporność na środki przeciwdrobnoustrojowe
Choroby zakaźne są wynikiem interakcji między obecnością czynników zakaźnych a odpowiedzią organizmu gospodarza (12-22). Osoby narażone na ten sam patogen mogą więc doświadczać różnych przebiegów choroby w zależności od odpowiedzi immunologicznej i ogólnego stanu zdrowia.
Obecne strategie przeciwdziałania oporności na środki przeciwdrobnoustrojowe często koncentrują się przede wszystkim na czynniku zakaźnym. Jednak wzmacnianie odporności organizmu może również wpływać na przebieg chorób zakaźnych (12-17). W medycynie weterynaryjnej poprawa zdrowia i odporności zwierząt jest uznawana za jeden z elementów strategii ograniczania stosowania antybiotyków (23).
EUROCAM uważa zatem, że strategie ukierunkowane na wzmacnianie odporności ludzi, zwierząt i ekosystemów mogą uzupełniać istniejące polityki dotyczące oporności na środki przeciwdrobnoustrojowe. Niektóre badania sugerują, że wybrane podejścia TCIH mogą być powiązane ze zmniejszonym stosowaniem antybiotyków w określonych kontekstach (24–28), ponieważ odporność odzwierciedla zdolność organizmów do skutecznego reagowania na czynniki zakaźne oraz powrotu do zdrowia.
One Health i podejścia międzysektorowe
Podejście One Health uznaje ścisłe powiązania między zdrowiem ludzi, zdrowiem zwierząt oraz zdrowiem środowiska. Definicja One Health przyjęta przez WHO i Unię Europejską opisuje je jako zintegrowane podejście mające na celu zrównoważoną optymalizację zdrowia ludzi, zwierząt i ekosystemów (34).
Jedną z kluczowych zasad One Health jest współpraca różnych systemów wiedzy, w tym wiedzy tradycyjnej (35-37). Systemy medycyny tradycyjnej są często ściśle powiązane z bioróżnorodnością, rolnictwem i zasobami naturalnymi. Integracja wiedzy z różnych tradycji zdrowotnych ma potencjał poszerzenia podejścia One Health oraz wspierania zrównoważonych systemów zdrowia.
Edukacja zdrowotna i udział pacjenta
Zaufanie do instytucji ochrony zdrowia oraz pracowników medycznych jest kluczowe dla skutecznych działań w zakresie zdrowia publicznego. Systemy ochrony zdrowia, które kładą nacisk na zaangażowanie pacjenta, współdecydowanie oraz edukację zdrowotną, mogą przyczyniać się do wzmacniania zaufania i kompetencji zdrowotnych. Wiele podejść TCIH podkreśla relację między pacjentem a terapeutą, edukację zdrowotną oraz aktywny udział pacjenta w podejmowaniu decyzji dotyczących zdrowia (38).
Badania, innowacje i europejskie kompetencje
Europa dysponuje znaczącą bazą instytucji akademickich, doświadczeniem klinicznym oraz kompetencjami zawodowymi w obszarze tradycyjnej, komplementarnej i integracyjnej opieki zdrowotnej (39-44). Jednocześnie finansowanie badań w tym obszarze pozostaje ograniczone w porównaniu do skali korzystania z tych metod przez obywateli europejskich.
Wzmocnienie badań nad profilaktyką, odpornością oraz integracyjnymi modelami opieki zdrowotnej może przyczynić się do rozwoju innowacji oraz tworzenia polityk opartych na dowodach (44). Integracja podejść TCIH w systemach ochrony zdrowia powinna być odpowiednio regulowana i zgodna z istniejącymi standardami klinicznymi oraz zdrowia publicznego.
Globalne zdrowie i kontekst polityki międzynarodowej
Znaczenie TCIH dla systemów ochrony zdrowia zostało uznane w wielu międzynarodowych ramach politycznych, w tym:
● strategii WHO dotyczącej medycyny tradycyjnej na lata 2025–2034
● deklaracji G20 z Gudżaratu (2023)
● Światowym Szczycie Medycyny Tradycyjnej WHO (2025)
● Deklaracji z Astany dotyczącej podstawowej opieki zdrowotnej (4)
● Karcie Ottawskiej Promocji Zdrowia
● ramach One Health OHHLEP (34)
Inicjatywy te podkreślają znaczenie profilaktyki, podstawowej opieki zdrowotnej, odporności oraz podejść integracyjnych w systemach zdrowia.